Knikkers


Het gaat niet om het spel maar om de knikkers. Zo begon het bij de kinderen Lenting. Verzamelen van knikkers. Eerst waren verschillende klei knikkers. Kleine ronde kogels in een egale kleur: blauw, groen, rose (het rood vervaagde snel). Enig nadeel: ze waren snel geschonden en rolden niet lekker. Zeker niet over de loper in de gang waar we: dichterbie speelden. Wie kon de knikker het dichts bij de muur of spekstenen tree in de gang leggen. 


Later kwamen er glazen knikkers. Die glazen knikkers, marbles in het Engels, komen oorspronkelijk uit Duitsland.  In Thuringen maakte een glasblazer Märbelschere. Christoph Greiner maakte ‘künstlichen Achat- und Edelstein- Kugeln’ sinds 1843. De grootte bepaalde de waarde. Net als later bij het knikkerspel.


Het knikkerspel zelf is veel ouder. Balletjes van klei of steen zijn bij opgravingen gevonden en gedateerd op 2500 voor Christus, in Pakistan, gedurende de  Indusbeschaving. Maar ook uit de Egyptische oudheid zijn er knikkers gevonden.


Het begon er bij ons mee dat we verschillende kleuren klei knikkers gingen verzamelen. Die gingen dan in onze eigen knikkerzak. Chinezen werden ze genoemd. Waarom geen idee. Ze gingen regelmatig kapot. Net als veel goedkope Chinese producten later trouwens.


Mijn ouders kenden vooral het potje knikkeren. Met de hak een kuiltje draaien in het zand en dan vanaf een afstand knikkers in het potje krijgen. Rollend over de grond of met een boogje. Mijn vader deed dat door het knikkertje op de nagel van zijn duim te leggen omsloten door de wijsvinger. Het was een soort van katapult effect van de duim waardoor de kogel door de lucht vloog. Ik kreeg het, op het achtererf, naast het schuurtje, niet onder de knie.



Dit spel heb zelf dus heel weinig gespeeld. Ook niet de variatie waarbij je de andere speler  uit het kuiltje moest knikkeren. Ook op het schoolplein niet. Koeltje knikkeren was niet populair in Slochteren. 


Met de komst van de glazen knikkers in huize Lenting kwamen daar wel ander spelletjes voor in de plaats. Een knikker uit een rijtje te knikkeren, beetje als bij het populaire Paas verdrijf: neuten schait’n. Bij andere spelletjes was het vooral mikken. Het was de bedoeling om knikker dicht bij de muur of een gootje te leggen. Hier waren de regels nogal losjes. Hoe ver van rijtje, hoeveel pogingen, wat te winnen, wanneer het spel over was enzovoorts en zo verder…. 

De kreet: “nait gooien, nait gekken, en nait pootje rekken”, galmde rond en eindigde vaak met een kwade kop van mijn broertje of regelmatig van mij. 

Dat werd nog erger toen er ook bonkers kwamen. Knikkers die twee, drie keer of meer groter waren dan de ‘gewone’ knikkers. Door sommige ook dollers genoemd. 

Zelf keek ik meer naar de mooie kleuren en of vormen aan de binnenkant van de knikker. Een speciale groene, die Stromboli genoemd werd, kon me niet bekoren.


Wie aangaf wanneer het knikker-seizoen was begonnen is voor mij altijd een raadsel gebleven. Het was er opeens. Tegelijkertijd in de Woldstreek en op de schoolpleinen van alle gezindten.

Ik ben op zoek gegaan naar wat we tijdens de knikkertijd vooral speelden. Maar daar kon ik helaas weinig over vinden. Moet het dus doen met mijn eigen herinneringen op de vrijgemaakt gereformeerde lagere school in Schildwolde: Schoollaan 1.  


Koeltje knikkeren gebeurde weinig en als het gebeurde dan was het voor het raam van klas 1. Daar was een opening in de struiken waar je een kuiltje kon maken. 

Het opzetten gebeurde aan de lange zijde van plein. Een laag muurtje vormde de achtervang, de tegels bepaalden de afstand. De knikkers hadden hun waarde op basis van grote en kleur. Het kon dus gebeuren dat je voor vijf mooie knikkers op een rijtje je een afstand van niet vijf tegels (gewone knikkers) maar wel 10 tegels (zeg maar drie meter afstand moest houden. Je moest dan met je eigen knikkers in een bepaald aantal beurten het rijtje wegspelen. Lukte dat niet dan waren de knikkers voor de aanbieder. Lukte het wel dan waren alle knikkers voor de uitdager.

Soms was de hele lengte van het plein bezet en waren er wel meer dan 20 spelletjes tegelijk aan de gang. Bij sommige stond je in de rij om aan de beurt te komen. Ook hier klonk de kreet: 

“nait gooien, nait gekken, en nait pootje rekken” eerst voor het begin van een nieuw spel. Want het ging wel om de knikkers! Ook al was het maar een spelletje.











 

Comments

Popular Posts